Rozporządzenie REACH nakłada na każdą firmę, która produkuje lub importuje do UE co najmniej 1 tonę substancji rocznie, obowiązek jej rejestracji w Europejskiej Agencji Chemikaliów. Bez rejestracji substancja nie może legalnie trafić na rynek. REACH reguluje też przekazywanie informacji w łańcuchu dostaw, substancje SVHC, zezwolenia i ograniczenia. W artykule wyjaśniamy, jakie obowiązki ma Twoja firma w 2026 roku.
Spis treści
- Czym jest rozporządzenie REACH?
- Kogo dotyczy REACH i jakie obowiązki ma każda rola?
- Kiedy substancja wymaga rejestracji?
- Co oznacza dla firmy lista kandydacka SVHC?
- Czym różnią się ograniczenia od zezwoleń?
- Czy REACH się zmieni w najbliższych latach?
- Jak przygotować firmę do zgodności z REACH?
Czym jest rozporządzenie REACH?
REACH to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1907/2006 w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów. Obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach UE oraz w Norwegii, Islandii i Liechtensteinie. Weszło w życie 1 czerwca 2007 r. i powołało Europejską Agencję Chemikaliów (ECHA) z siedzibą w Helsinkach.
Główną zasadą REACH jest hasło „brak danych, brak rynku” (art. 5). Oznacza ono, że to przemysł, a nie urzędy, musi udowodnić bezpieczeństwo substancji. Producenci i importerzy zbierają dane o właściwościach chemikaliów, oceniają ryzyko i przekazują zalecenia bezpiecznego stosowania kolejnym ogniwom łańcucha dostaw.
Nazwa rozporządzenia opisuje jego cztery filary. Rejestracja dotyczy zgłaszania substancji do ECHA. Ocena obejmuje weryfikację dossier przez agencję i państwa członkowskie. Zezwolenia są potrzebne do stosowania najbardziej niebezpiecznych substancji. Ograniczenia zakazują lub warunkują określone zastosowania chemikaliów.
Kogo dotyczy REACH i jakie obowiązki ma każda rola?
REACH dotyczy każdej firmy, która produkuje, importuje, dystrybuuje lub stosuje substancje chemiczne, także jako składniki mieszanin i wyrobów. Zakres obowiązków wynika z roli w łańcuchu dostaw. Jedna firma może pełnić kilka ról jednocześnie, na przykład być importerem surowca i producentem mieszaniny.
| Rola według REACH | Kto to jest | Kluczowe obowiązki |
|---|---|---|
| Producent substancji | Firma wytwarzająca substancję na terenie UE | Rejestracja od 1 t/rok, ocena bezpieczeństwa chemicznego, karta charakterystyki |
| Importer | Firma sprowadzająca substancje, mieszaniny lub wyroby spoza UE | Rejestracja substancji od 1 t/rok, także zawartych w mieszaninach |
| Dalszy użytkownik | Producent mieszanin lub zakład stosujący chemikalia w procesie | Stosowanie zaleceń z kart charakterystyki, przekazywanie informacji dalej |
| Dystrybutor | Hurtownia lub sklep przechowujący i sprzedający chemikalia | Przekazanie aktualnej karty charakterystyki w języku kraju sprzedaży |
| Producent lub importer wyrobów | Firma wytwarzająca lub sprowadzająca przedmioty, np. meble, elektronikę | Informowanie o SVHC powyżej 0,1% wag., zgłoszenia do ECHA i bazy SCIP |
| Wyłączny przedstawiciel (OR) | Podmiot z UE działający w imieniu producenta spoza UE | Rejestracja substancji zamiast importerów i prowadzenie dokumentacji |
Najczęstszy błąd polega na uznaniu, że REACH dotyczy wyłącznie zakładów chemicznych. Tymczasem obowiązki ma również drukarnia, lakiernia czy producent okien. Każda z tych firm stosuje chemikalia i musi przestrzegać warunków bezpiecznego stosowania opisanych w kartach charakterystyki.
Kiedy substancja wymaga rejestracji?
Substancja wymaga rejestracji, gdy jeden producent lub importer wytwarza albo sprowadza ją do UE w ilości co najmniej 1 tony rocznie. Próg liczy się osobno dla każdej firmy i każdej substancji. Obejmuje substancje w postaci własnej i w mieszaninach. Ostatni termin przejściowy dla małych ilości minął 31 maja 2018 r., więc dziś obowiązek rejestracji powstaje przed rozpoczęciem produkcji lub importu.
Zakres wymaganych danych rośnie wraz z przedziałem tonażowym:
- 1–10 ton rocznie: podstawowe dane fizykochemiczne, toksykologiczne i ekotoksykologiczne (załącznik VII),
- 10–100 ton rocznie: dodatkowe badania (załącznik VIII) oraz raport bezpieczeństwa chemicznego,
- 100–1000 ton rocznie: badania długoterminowe (załącznik IX),
- powyżej 1000 ton rocznie: najszerszy pakiet danych (załącznik X).
Niektóre substancje są zwolnione z rejestracji. Dotyczy to między innymi polimerów (ale już nie ich monomerów), substancji z załączników IV i V oraz substancji używanych w badaniach naukowych i rozwojowych (PPORD). Firmy z tej samej substancji rejestrują ją wspólnie, dzieląc się danymi i kosztami w ramach jednej dokumentacji.
Co oznacza dla firmy lista kandydacka SVHC?
Lista kandydacka to wykaz substancji wzbudzających szczególnie duże obawy (SVHC), które mogą w przyszłości wymagać zezwolenia. Trafiają na nią między innymi substancje rakotwórcze, mutagenne, działające szkodliwie na rozrodczość, trwałe i bioakumulujące oraz zaburzające gospodarkę hormonalną. W lutym 2026 r. ECHA dodała do listy n-heksan i jeszcze jedną substancję, dzięki czemu wykaz liczy 253 pozycje. Aktualny stan pokazuje tabela listy kandydackiej ECHA.
Wpisanie substancji na listę od razu uruchamia konkretne obowiązki:
- dostawcy substancji i mieszanin muszą zaktualizować karty charakterystyki,
- dostawcy wyrobów zawierających SVHC powyżej 0,1% wag. muszą przekazać odbiorcom informacje o bezpiecznym stosowaniu,
- konsument może zapytać o obecność SVHC w produkcie, a firma ma 45 dni na odpowiedź,
- producenci i importerzy wyrobów zgłaszają SVHC do ECHA w ciągu 6 miesięcy, gdy łączna ilość przekracza 1 tonę rocznie,
- wyroby z SVHC powyżej 0,1% wag. trzeba zgłosić do bazy SCIP na podstawie dyrektywy odpadowej.
ECHA aktualizuje listę zwykle dwa razy w roku. Firmy z rozbudowanym portfelem produktów powinny więc sprawdzać ją systematycznie i porównywać ze składem surowców.
Czym różnią się ograniczenia od zezwoleń?
Ograniczenia zakazują lub warunkują konkretne zastosowania substancji, a zezwolenia dopuszczają stosowanie najgroźniejszych substancji tylko po uzyskaniu indywidualnej zgody Komisji Europejskiej. Ograniczenia znajdują się w załączniku XVII do REACH i dotyczą wszystkich firm na rynku. Przykładem są limity dla ołowiu w wyrobach konsumenckich czy dla diizocyjanianów wymagające szkolenia pracowników.
Zezwolenia dotyczą substancji z załącznika XIV. Po tzw. dacie ostatecznej substancji nie wolno stosować bez zezwolenia. Firma składa wniosek z analizą alternatyw i analizą społeczno-ekonomiczną. Proces jest drogi i czasochłonny, dlatego wiele przedsiębiorstw wcześniej szuka zamienników.
W 2026 r. trwają prace nad jednym z największych ograniczeń w historii REACH. Komitety ECHA kończą opiniowanie propozycji ograniczenia substancji PFAS. Decyzja Komisji Europejskiej spodziewana jest pod koniec 2026 r. Dotknie ona producentów powłok, uszczelnień, tekstyliów technicznych i wielu innych wyrobów.
Czy REACH się zmieni w najbliższych latach?
Pełna rewizja REACH została odłożona. 27 kwietnia 2026 r. komisarz Jessika Roswall poinformowała Komisję Ochrony Środowiska Parlamentu Europejskiego, że Komisja nie otworzy teraz rozporządzenia do zmian. Wcześniej, we wrześniu 2025 r., Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wydała negatywną opinię o ocenie skutków projektu.
Zamiast nowelizacji Komisja zapowiedziała uproszczenia przez zmiany w załącznikach, wprowadzane w procedurze komitologii. Ogłosiła też wzmocnienie kontroli produktów spoza UE na granicach i nadzoru rynku w państwach członkowskich. W praktyce przepisy pozostają stabilne, ale inspekcje mają być częstsze. Firmy nie powinny więc odkładać porządkowania dokumentacji w oczekiwaniu na „nowy REACH”.
Jak przygotować firmę do zgodności z REACH?
Przygotowanie firmy do REACH zaczyna się od ustalenia jej roli w łańcuchu dostaw i inwentaryzacji wszystkich substancji. Sprawdzony plan obejmuje sześć kroków:
- Sporządź listę substancji, mieszanin i wyrobów, które produkujesz, importujesz lub stosujesz.
- Określ swoją rolę dla każdej pozycji: producent, importer, dalszy użytkownik lub dystrybutor.
- Sprawdź tonaże importu i produkcji oraz status rejestracji każdej substancji.
- Porównaj skład produktów z listą kandydacką SVHC i załącznikiem XVII.
- Zweryfikuj aktualność kart charakterystyki od dostawców i własnych dokumentów.
- Wyznacz osobę lub firmę odpowiedzialną za monitorowanie zmian w przepisach.
Rozporządzenie liczy ponad 800 stron, a ECHA publikuje dziesiątki wytycznych technicznych. Dlatego wiele firm, zwłaszcza importerów i producentów mieszanin, korzysta z zewnętrznego wsparcia. Specjalistyczne zespoły doradcze, takie jak https://consultchem.pl/reach.html, pomagają ustalić obowiązki rejestracyjne, ocenić substancje SVHC i przygotować dokumentację do kontroli. Przy wyborze doradcy warto sprawdzić jego doświadczenie w Twojej branży i znajomość przepisów krajów eksportowych.
Krajowym punktem informacyjnym jest Biuro do spraw Substancji Chemicznych w Łodzi. Prowadzi ono krajowy helpdesk REACH i CLP, który bezpłatnie odpowiada na pytania przedsiębiorców.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy REACH dotyczy firm, które tylko kupują chemikalia w Polsce?
Tak, ale w węższym zakresie. Firma kupująca chemikalia od polskiego dostawcy jest dalszym użytkownikiem lub dystrybutorem. Nie rejestruje substancji, ale musi stosować zalecenia z kart charakterystyki i przekazywać informacje dalej. Jeśli zmienia zastosowanie produktu, powinna poinformować o tym dostawcę.
Co grozi za wprowadzenie do obrotu niezarejestrowanej substancji?
Organy nadzoru mogą nakazać wstrzymanie produkcji lub importu oraz wycofanie produktu z rynku. Polska ustawa o substancjach chemicznych i ich mieszaninach przewiduje także sankcje karne. Dodatkowo firma traci możliwość sprzedaży do momentu uzyskania rejestracji, co oznacza realne straty handlowe.
Czy importer mieszaniny z Chin musi rejestrować jej składniki?
Tak, jeśli łączna ilość danej substancji importowanej w mieszaninach przekracza 1 tonę rocznie. Alternatywą jest rejestracja przez wyłącznego przedstawiciela, którego wyznacza producent spoza UE. Wtedy importer staje się dalszym użytkownikiem i nie rejestruje substancji samodzielnie.
Jak często ECHA aktualizuje listę SVHC?
ECHA aktualizuje listę kandydacką zwykle dwa razy w roku, najczęściej w styczniu i czerwcu. Każda aktualizacja może nałożyć na firmy nowe obowiązki informacyjne i zgłoszeniowe. Producenci i importerzy wyrobów mają 6 miesięcy na zgłoszenie nowej substancji do ECHA.
Czy brytyjski UK REACH to to samo co unijny REACH?
Nie, po brexicie Wielka Brytania stosuje własny system UK REACH z odrębną bazą rejestracji. Rejestracja w ECHA nie obejmuje rynku brytyjskiego. Wyjątkiem jest Irlandia Północna, gdzie nadal obowiązuje unijny REACH.
Co warto zapamiętać?
- REACH wymaga rejestracji każdej substancji produkowanej lub importowanej w ilości od 1 tony rocznie.
- Obowiązki zależą od roli w łańcuchu dostaw: producenta, importera, dalszego użytkownika lub dystrybutora.
- Lista kandydacka SVHC liczyła w lutym 2026 r. 253 pozycje i jest aktualizowana dwa razy w roku.
- Pełna rewizja REACH została odłożona, ale kontrole rynku mają się nasilić.
- Decyzja w sprawie ograniczenia PFAS spodziewana jest pod koniec 2026 r.
